Đi tàu ở Nhật Bản

Đây là bài viết về việc Đi tàu ở Nhật Bản. Thông tin du lịch về Nhật Bản xin đọc tại đây: Nhật Bản

Tàu sắt Nhật Bản rất nhanh, hoạt động rất hiệu quả và rộng khắp trên hầu hết cả nước, vì thế trở thành loại phương tiện giao thông được phần đông du khách lựa chọn. Vấn đề đầu tiên và cũng là vấn đề dễ gây nhầm lẫn nhất của hệ thống đường sắt Nhật (đặc biệt ở những thành phố lớn như Tokyo) là bạn sẽ thấy một số mạng lưới đường sắt tư nhân hoạt động chồng chất cùng với mạng lưới đường sắt JR. Tokyo còn có hai hệ thống tàu điện ngầm riêng biệt nên càng gây thêm nhầm lẫn. Biết được điều này sẽ giảm thiểu rất nhiều những nhầm lẫn mà bạn gặp phải trong khi đang cố gắng hiểu được sơ đồ tàu và tìm đường để đi.

Những người Bắc Mỹ thường ngạc nhiên khi biết rằng tàu Nhật Bản, cũng như các loại hình vận tải công cộng khác, gần như lúc nào cũng đi và đến rất đúng giờ và theo sát lịch trình tàu tới từng phút. Nếu bạn chậm chân, bạn sẽ bị lỡ tàu ngay!

Chú ý rằng hầu hết các chuyến tàu không hoạt động 24 giờ, ví dụ ở Tokyo, các chuyến không chạy từ khoảng 1h đến 5h sáng. Nếu bạn định ra ngoài muộn và phải đi tàu để về nhà thì nên tìm hiểu rõ trước xem chuyến tàu cuối khi nào sẽ rời bến. Rất nhiều quán bar và club mở cửa đến khi chuyến tàu đầu tiên chạy vào buổi sáng, đây có thể là lựa chọn khác mà bạn nên lưu ý.

Mạng lưới đường sắt JR (Japan Railway)

Mạng lưới JR có độ bao phủ rộng khắp đúng như những gì người ta có thể mong đợi ở một hệ thống đường sắt quốc gia (bây giờ thì nó thuộc sở hữu tư nhân và bị phân tách ra thành các công ty ở từng khu vực). JR Group điều hành các tuyến Shinkansen cũng như rất nhiều tuyến vận tải công cộng trong đô thị và các khu vực. Ở các vùng nông thôn, công ty này còn điều hành cả dịch vụ xe bus để kết nối những nơi không có dịch vụ tàu hỏa. Tuy nhiên, mạng lưới JR không phải là nhà độc quyền, đặc biệt là ở cách thành phố lớn thì còn có rất nhiều các mạng lưới tàu tư nhân khác nữa.

Japan Railway Pass

Lựa chọn tối ưu nhất cho những du khách có kế hoạch đi lại nhiều chính là vé Japan Rail Pass, loại vé cho phép đi lại không giới hạn trên hầu hết các tàu JR, cả kể tàu Shinkansen, trong một khoảng thời gian cố định 7, 14 hay 21 ngày. Trong khi một chuyến đi khứ hồi từ Tokyo đến Osaka có giá gần ¥29,000 thì giá vé Rail Pass 7 ngày hạng thông thường (Standard) chỉ có ¥28,300. Giá vé thường 14 ngày và 21 ngày lần lượt là ¥45,100 và ¥57,700. Vé Rail Pass toa Green Car có giá là ¥37,800, ¥61,200 và ¥79,600 tương ứng với 7,14 và 21 ngày, bao gồm cả ghế ngồi Green Car không giới hạn (Xem thêm “Green Cars” ở dưới)

Vé tàu này chỉ có thể mua được ở bên ngoài nước Nhật từ một số đại lý nhất định. Khi mua vé, bạn sẽ được đưa cho “Exchange Order”, dùng để đổi lấy Rail Pass tại hầu hết các ga lớn ở Nhật, kể cả tất cả các ga gần sân bay. Khi đổi bạn phải mang theo hộ chiếu và xác định xem mình muốn Rail Pass bắt đầu từ ngày nào. Những nhân viên tận tụy làm nhiệm vụ trao đổi Rail Pass luôn có mặt tại các ga Tokyo và Nagoya; thời gian chờ đợi rất nhanh và ngay khi bạn nhận được vé bạn có thể bắt đầu đặt chỗ miễn phí tại quầy ngay lập tức (bạn nên đặt trước chỗ nếu bạn cần đi trên những tuyến thưa tàu chạy và đông đúc, hoặc khi bạn đi cùng với một nhóm lớn).

Rail Pass có một số ngoại lệ sau:
• Bạn không được phép đi trên tàu Nozomi hoặc Mizuho trên các tuyến đường Tokaido, San’yo hoặc Kyushu Shinkansen. (Nếu đi thì phải tự trả toàn bộ chi phí)
• Nếu bạn dùng dịch vụ Hayabusa chạy giữa Tokyo, Sendai và Aomori, bạn không được dùng khoang hạng nhất, gọi là “GranClass”, trừ khi bạn trả vé tàu giới hạn và vé GranClass (khoảng 16.500 yên đi từ Tokyo đến Aomori)
• Bạn phải trả thêm phí cho hầu hết các chuyến tàu chạy qua đêm và các tàu JR đi trên đường ray không thuộc JR.

Các công ty JR tại địa phương cũng bán loại vé của riêng công ty họ nhưng vé này chỉ đi được ở một số nơi trên cả nước. Họ thường có tình trạng kinh tế yếu hơn nên bạn sẽ phải lên kế hoạch thanh toán khá cẩn thận: đặc biệt, không vé tàu của các công ty này có giá trị khi di chuyển giữa Tokyo và Kyoto/Osaka. Không như Rail Pass chính, những vé địa phương này có thể mua ở trong nước Nhật (tại bất cứ ga JR lớn nào), nhưng vẫn có một số nơi hạn chế đối với du khách. Những nơi đó xếp theo thứ tự từ Bắc tới Nam là:
• Hokkaido: JR Hokkaido Rail Pass
• Tohoku: JR East Rail Pass (tất cả vé đều bao gồm Kanto và một số tuyến tàu tư nhân)
• Chubu: không có
• Chugoku: JR Wast San’yo Area Pass; JR Wast San’yo-Shikoku-Kyushu Rail Pass (bao gồm tất cả các tuyến của Shikoku va tất cả hoặc một phần của Kyushu)
• Shikoku: Shikoku Free Kippu, Shikoku Saihakken Kippu
• Kyushu: Kyushu Rail Pass

Khi bạn đi bằng tàu (ngay cả khi bạn đã có Rail Pass trong tay), bạn cần phải trình diện Rail Pass tại trạm soát vé. Nếu có hàng dài đang xếp hàng thì có thể gây bất tiện, nhưng bạn cũng có thể chỉ cần chìa Rail Pass ra cho người soát vé xem và lách qua dòng người đang mua vé với JR.

Vé Seishun 18 (Seishun 18 Ticket)

Vé Seishun 18 (青春18きっぷ Seishun jūhachi kippu) là loại rẻ nhất cho việc đi lại ở Nhật, cho phép 5 ngày đi tàu không giới hạn chỉ với ¥11,500. Hơn nữa, không như Rail Pass, các ngày không cần phải liên tiếp nhau. Ví dụ, bạn có thể chia nhỏ vé để một người dùng 2 ngày và người khác dùng 3 ngày còn lại. Điều bất tiện là những vé này chỉ có giá trị trên các tàu địa phương và chỉ có giá trị trong những ngày nghỉ lễ của các trường (Tháng Ba-Tháng Tư, Tháng Bẩy – Tháng Chín, Tháng Mười Hai-Tháng Một), vì thế muốn dùng vé này bạn phải tính toán thời gian thật chuẩn và phải có nhiều thời gian trong tay.

Mua vé

Để đi lại trong các thành phố lớn, cách tiện nhất là mua lấy một thẻ thông minh không tiếp xúc như Suica/ Pasmo (trong khu vực Tokyo/Kanto) hoặc thẻ ICOCA/ PiTaPa (trong khu vực Kansai). Với loại thẻ này bạn sẽ không phải mua vé cho mỗi lần đi tàu nữa mà chỉ cần nạp tiền vào thẻ rồi sử dụng thẻ mỗi lần đi.

Những loại thẻ này sẽ tính toán chính xác giá vé cho bạn một cách tự động. Chú ý là thẻ Suica/Pasmo thỉnh thoảng có thể sử dụng ở những nơi rất xa Tokyo, và cũng có thể được dùng để đi xe bus. Đôi khi cũng có trường hợp bạn đã quẹt thẻ qua cửa kiểm soát rồi nhưng sau đó lại nhận ra mình đã đi nhầm ra bến đợi của một hệ thống tàu tư nhân, nghĩa là thẻ không hoạt động. Lúc này bạn sẽ phải trả tiền cho toàn bộ chuyến đi, nhận biên lai và dùng biên lai này để có thể trừ tiền trong thẻ của bạn tại phòng vé vào lần sử dụng tới. Nhưng nếu bạn đi những chuyến đường dài và không có vé JR pass, hoặc chỉ ở lại thời gian ngắn và không mua thẻ thông minh thì mua vé có thể sẽ phức tạp hơn đấy.

Ở những ga chính sẽ có một khu vực rất dễ tìm để bạn có thể mua vé trực tiếp từ nhân viên (tìm bảng hiệu nhỏ màu xanh có hình người đang thư giãn trong ghế hoặc hỏi thăm midori no madoguchi (みどりの窓口, nghĩa đen là “cửa sổ xanh”). Như thế này sẽ khá là tiền trong trường hợp bạn cần biết giờ tàu chạy và hay muốn đặt chỗ trước trên tàu. Nói chung bạn có thể diễn tả ý muốn của mình bằng cách vẫy tay ra hiệu hoặc chỉ vào địa điểm cần đến nếu như nhân viên không nói được Tiếng Anh. Viết lại thông tin sẽ giúp nhân viên Nhật Bản đọc và hiểu Tiếng Anh dễ dàng hơn là nghe.

Mặc khác, sẽ khó khăn hơn nhiều nếu bạn đang ở một ga địa phương (hoặc ga điện ngầm) vì bạn sẽ phải mua vé từ máy có hướng dẫn bằng Tiếng Nhật (tuy nhiên những máy mới hơn cũng có chế độ Tiếng Anh). Phần lớn những máy này không chấp nhận thẻ tín dụng trừ những máy bán vé đường dài JR East. Cũng may là nếu bạn đứng ở ga tàu với một vẻ mặt cực kì hoang mang thì có thể sẽ được một số người Nhật tốt bụng đề nghị giúp đỡ. Nếu họ có đề nghị thật thì bạn đúng là gặp may, nhưng nếu không thì dưới đây là một số gợi ý:

Đầu tiên, thường có một bản đồ to ở phía trên tất cả các máy bán vé cho thấy ga bạn đang đứng có màu đỏ, thường được ghi chú "当駅" (tōeki). Xung quanh điểm đó sẽ là tất cả các ga khác mà bạn có thể đến cùng với giá tiền ghi ở dưới. Ga càng gần thì giá càng thấp (Ví dụ, ga gần nhất có thể chỉ tốn khoảng ¥140, xa hơn thì có khi lên đến ¥2000).

Nếu bạn nhận dạng được những chữ chỉ tên ga mà bạn muốn đến thì hãy xem giá vé bạn phải trả và đặt vào trong máy số tiền đó (hoặc hơn) bằng tiền xu hoặc tiền giấy đều được (hầu hết các máy nhận tờ ¥1000, một số còn nhận cả tờ ¥5000 và ¥10000). Các mức giá vé sẽ hiện ra trên màn hình để cho bạn bấm chọn. Lưu ý là một số máy có nút bấm to màu đen không ghi chữ gì, đây chính là nút để cho ra các mức vé khác nhau. Bấm nút này cho đến khi mức vé của bạn hiện ra, đút tiền vào và nhận vé.

Nếu bạn không thể tìm ra được giá vé thì mua một chiếc vé có giá thấp nhất và trả tiền khi bạn đã đến nơi. Bạn có thể trả tiền vé cho nhân viên ở cửa, hoặc trả phần còn thiếu ở máy “Điều chỉnh giá vé” -“Fare Adjustment Machine”. Tìm đến hàng máy ở gần lối ra nhưng vẫn ở phía trong cửa ga, nhập giá vé thấp nhất bạn đã mua và trả phần còn thiếu được hiển thị trên màn hình.

Đối với những tàu cao tốc yêu cầu đóng thêm phụ phí hoặc đặt trước chỗ ngồi, thường bạn sẽ có thể tìm thấy cửa sổ có nhân viên trực. Tuy nhiên một số tàu có một chiếc máy chuyên phụ trách việc này. Đầu tiên, bạn mua một vé tàu thường đến điểm cần đi, thời gian bạn muốn khởi hành và những yêu cầu về chỗ ngồi, sau đó nhập số tiền phụ phí. Bạn sẽ nhận được một thẻ đặt chỗ có ghi thời gian khởi hành và số ghế của bạn. Bạn vẫn cần phải có vé tàu, Rail Pass hoặc thẻ thông minh để đi qua cửa soát vé, bởi vì khoản phụ phí đóng thêm không có giá trị để đi tàu.

Ở những ga lớn, bạn có thể sẽ có nhiều tuyến tàu hơn để lựa chọn, hoặc sẽ có nhiều công ty vận hành tuyến tàu hơn. Vì thế, đầu tiên luôn luôn phải tìm đến tuyến tàu bạn muốn đi, sau đó mua vé từ máy gần nhất thay vì nhảy ngay vào chiếc máy đầu tiên gần cửa vào ga, nếu không bạn có thể sẽ lấy nhầm vé của công ty hay tuyến tàu khác. Mặc dù ở ga lớn bạn có thể chọn sân ga sau khi đã đi qua cửa và kích hoạt vé, điều này lại không thể làm được ở những ga nhỏ. Nếu sau đó bạn nhận ra bạn phải đi vào sân ga khác thì bạn sẽ không thể ra ngoài được nữa trừ khi hủy vé. Vì thế nên chú ý thật cẩn thận những chỉ dẫn ở mọi ga tàu.

Các loại tàu

JR đi tiên phong trong việc sử dụng tàu Bullet Train (tàu viên đạn) nổi tiếng, trong Tiếng Nhật gọi là Shinkansen (新幹線), và với vận tốc lên đến 300km/h (và trong tương lai gần có thể là 360km/h), những chiếc tàu này vẫn tiếp tục là phương tiện đi lại nhanh nhất trong nước. Nhớ rằng Shinkansen không chạy vào buổi đêm, ví dụ chuyến đi cuối cùng từ Tokyo đến Kyoto và Osaka sẽ khởi hành vào khoảng 9h tối.

Tuyến tàu shinkansen được đi nhiều nhất và quan trọng nhất trong nước là tuyến Tokaido Shinkansen nối Tokyo với Nagoya, Kyoto với Osaka. Tuyến này sau đó được tiếp tục xuất phát từ Osaka đến Okayama, Hiroshima và Fukuoka (ga Hakata) bằng tàu Shinkansen San’yo , sau đó đến Kumamoto và Kagoshima bằng tàu Kyushu Shinkansen.

Có tất cả 6 loại dịch vụ khác nhau trên tuyến tàu Tokaido, San’yo và Kyushu Shinkansen. Những dịch vụ này có thể chia làm 3 nhóm theo số điểm dừng:

Nozomi (のぞみ), Mizuho (みずほ)

Hai tàu này là nhanh nhất, chỉ dừng đỗ ở những thành phố lớn. Nozomi là tàu chính được chạy xuyên suốt các tuyến Tokaido và San’yo Shinkansen, nhưng một số tàu Nozomi khác lại chỉ chạy giữa Tokyo và Osaka. Một chuyến hành trình liền một mạch trên tàu Nozomi từ Tokyo đến Osaka sẽ mất 2 tiếng 30 phút, trong khi đó những chuyến đi từ Tokyo đến Fukuo mất đến 5 tiếng. Tại Fukuoka có thể sẽ phải chuyển tàu từ tàu Nozomi sang tàu Kyushu Shinkansen, như vậy đi từ Tokyo đến Kumamoto mất 6 tiếng, còn tổng cộng từ Tokyo đến Kagoshima thì khoảng 7 tiếng.

Mặt khác, tàu Mizuho chỉ cung cấp dịch vụ trên các tuyến San’yo and Kyushu shinkasen chạy giữa Osaka và Kagoshima, với hai chuyến khứ hồi hàng ngày vào buổi sáng và buổi tối. Tàu Mizuho chạy từ Osaka đến Kumamoto trong vòng 3 tiếng, và từ Osaka đến Kagoshima trong vòng 3 tiếng 45 phút.

Người ta sẽ yêu cầu bạn đóng thêm phụ phí ngoài phần phí tàu Shinkansen, và tất cả các tòa trừ 3 toa trên tàu đều bắt buộc phải đặt chỗ trước. Đáng chú ý hơn cả đối với khách du lịch là vé Japan Rail Pass không có giá trị trên tàu Nozomi và Mizuho.

Hikari (ひかり), Sakura (さくら)

Đây là hai tàu nhanh nhất cho phép dùng Japan Rail Pass, dừng đỗ ở nhiều điểm hơn so với tàu Nozomi và Mizuho. Trên tuyến Tokaido Shinkansen, mỗi giờ thường có hai tàu Hikari khởi hành từ Tokyo: Một tàu dừng ở Osaka, và tàu kia thì đi tiếp trên tuyến San’yo Shinkansen và dừng ở Okayama. Ở phía Tây Osaka mỗi giờ thường có một tàu Sakura (hoặc hai vào giờ tan tầm) chạy từ Osaka đến Fukuoka và tiếp tục đến Kagoshima. Các tàu Sakura khác chỉ chạy giữa Fukuoka, Kumamoto và Kagoshima trên tuyến Kyushu Shinkansen.

Nếu bạn đi tàu Hikari hoặc Sakura bằng Japan Rail Pass, bạn sẽ cần phải chuyển tàu ít nhất một lần trong cuộc hành trình. Đối với những hành trình trên tuyến Tokaido và San’yo Shinkasen, Shin-Osaka là điểm tốt nhất để chuyển tàu, hoặc có thể lựa chọn thêm Shin-Kobe, Okayama hay Himeji.

Đi từ Tokyo trên hai tàu này bạn có thể đến Osaka trong vòng 3 tiếng, Fukuoka trong vòng 6 tiếng, Kumamoto trong vòng 7 tiếng và Kagoshima trong 8 tiếng. Từ Osaka bạn có thể đến Fukuoka trong vòng chưa đầy 3 tiếng, Kumamoto trong 3 tiếng rưỡi và Kagoshima trong 4 tiếng 15 phút.

Kodama (こだま), Tsubame (つばめ)

Những tàu này cũng cho phép dùng Japan Rail Pass và dừng đỗ ở mọi ga shinkansen trên đường đi. Tàu Kodama trên tuyến Tokaido Shinkansen thường chạy từ Tokyo đến Osaka, hoặc từ Tokyo đi Nagoya. Những tàu Kodama khác chạy trên tuyến San’yo Shinkansen, còn tàu Tsubame chỉ chạy trên tuyến Kyushu Shinkansen giữa Fukuoka, Kumamoto và Kagoshima. Trong khi những tàu Kodama Tokaido hoạt động hết công suất 16 toa thì những tàu Kodama San’yo có thể có 16, 8 hoặc 6 toa; và những tàu Tsubame Kyushu có 6 hoặc 8 toa. Hãy kiểm tra lại chỉ dẫn trên sân ga để lên tàu tại đúng bến.

Trên những chiếc tàu bullet mới hoặc vừa được tân trang thì không được phép hút thuốc, trừ trong những phòng hút thuốc được thiết kế riêng nằm ở giữa các toa tàu.

Các dịch vụ JR khác, đặc biệt là ở ngoại ô, dùng cách phân loại chung sau:
• Regular – Tàu thường (普通 futsū, 各停 kakutei or 各駅 kakueki) – dịch vụ địa phương, dừng đỗ ở mọi ga
• Rapid – Tàu nhanh (快速 kaisoku) – bỏ qua khoảng 2 trong số 3 bến đỗ, không thu thêm phí
• Express – Tàu cao tốc ((急行 kyūkō) – bỏ qua khoảng 2 trong số 3 bến đỗ, thu thêm phí
• Liner – Tàu nhanh (ライナー rainaa) - bỏ qua khoảng 2 trong số 3 điểm dừng đỗ cao tốc, thu thêm phí
• Limited Express – Tàu cao tốc giới hạn ((特急 tokkyū) – bỏ qua khoảng 2 trong số 3 điểm dừng đỗ cao tốc, thu thêm phí và thường phải đặc chỗ trước.

Green Cars

Các dịch vụ tàu cao tốc có thể phục vụ thêm ghế Green Car hạng nhất. Nếu bạn trả thêm khoản phụ phí 50%, bạn sẽ có thêm một chút xíu không gian để chân, vì thế phần lớn hành khách lựa chọn ghế ngồi thường. Tuy nhiên, nếu bạn thật sự cần phải đi trên một tàu nhất định nào đó mà các ghế ngồi hạng thường lại đã kín hết thì Green Car chính là sự lựa chọn thay thế. JR pass luôn có hai loại: “Ordinary” – Loại thường, yêu cầu trả phí để dùng Green Car và “Green” – đã bao gồm luôn Green Car và không cần trả thêm phí.

Tùy thuộc vào nơi bạn đi, Green Car có một vài thuận lợi nho nhỏ. Ví dụ, nếu bạn đi Green Car trên tàu bullet JR East ở phía Bắc Tokyo, bạn sẽ được hưởng nước uống miễn phí trên tàu. Green Car trên tuyến Tokaido và San’yo Shinkansen có ánh sáng êm dịu hơn và có thể bắt được sáu kênh phát thanh trên tàu, hầu hết là bằng Tiếng Nhật và thỉnh thoảng có cả chương trình dạy Tiếng Anh. Nếu đi trên tàu Hikari hoặc Nozomi, bạn sẽ được phục vụ khăn mặt ấm. Duy nhất trên tàu Nozomi hạng sang sẽ có một nữ tiếp viên cúi đầu chào khi bạn bước lên tàu và kiểm tra vé của bạn thay vì người soát vé tàu. Tùy thuộc vào ngày và giờ bạn đi, Green Car có thể sẽ bớt đông và yên tĩnh hơn các khoang bình thường, nhưng tất nhiên trong Tuần lễ Vàng và các khung giờ cao điểm khác thì ko không thể đảm bảo được điều đó.

Hút thuốc

Hút thuốc bị cấm trên các tàu ở ngoại ô. Mặc dù hiện nay hút thuốc vẫn được phép trên những chuyến tàu đường dài trong các toa và hành lang thiết kế riêng, các công ty JR đang bắt đầu cấm hút thuốc trên rất nhiều lộ trình.
Hiện nay, hút thuốc bị cấm trên hầu hết tất cả các tàu JR ở Hokkaido và Kyushu, cùng với các tàu JR East Shinkansen Bắc Tokyo và hầu hết các tàu cao tốc giới hạn JR ở khu vực Tokyo, bao gồm Tàu cao tốc Narita Express đi đến/ xuất phát từ sân bây Narita. Các tàu bullet N700 series mới đang được đưa vào phục vụ trên tuyến Tokaido và San’yo Shinkansen đã tách biệt các phòng hút thuốc trên tàu; và hút thuốc bị cấm tại các khu vực ghế ngồi. Các tàu bullet 500-series mới được tân trang lại chạy trên tuyến San’yo Shinkansen Kodama cũng có phòng hút thuốc riêng.

Những tàu không cho phép hút thuốc thường được ghi chú trên bảng lộ trình bằng kí hiệu no-smoking phổ biến, hoặc viết bằng Tiếng kanji Nhật (禁煙; kin'en). Chú ý rằng nếu bạn không hút thuốc thì ngồi ở một khoang hút thuốc trong một chuyến đi dài có thể sẽ rất khó chịu đấy.

Đặt chỗ

Trên các chuyến tàu Shinkansen và tokkyu, một số toa yêu cầu hành khách đặt chỗ trước (指定席 shiteiseki). Ví dụ trên tàu Hikari 16 toa tuyến Tokaido Shinkansen, chỉ có 5 toa không cần thiết phải đặt chỗ trước và tất cả toa này đều là toa không hút thuốc (禁煙車 kin'ensha). Trên những tàu đông người, đặt chỗ trước có thể bảo đảm cho bạn một chuyến đi thoải mái. Đặt biệt nên cân nhắc đặt chỗ trước nếu bạn đi theo nhóm, vì sẽ rất khó để bạn có thể tìm được 2 chỗ cạnh nhau trên một chuyến tàu đông người.

Đặt chỗ trước dễ hơn là bạn tưởng, và rất được khuyến khích đối với những lộ trình phổ biến (như đi từ Tokyo đến Kyoto vào tối Thứ Sáu, hoặc bắt tàu từ Nagoya đến Takayama). Tìm Văn phòng JR ở ga tàu, thường có logo nhỏ màu xanh hình người đang thư giãn trên ghế, và yêu cầu đặt chỗ trước khi mua vé. Việc đặt chỗ có thể được thực hiện ở bất cứ đâu trong khoảng một tháng cho đến vài phút trước giờ tàu chạy.

Nếu bạn đã có Japan Rail Pass, việc đặt chỗ là miễn phí: chỉ cần đi đến Văn phòng JR, trình Rail Pass khi yêu cầu đặt chỗ cho chuyến đi. Tuy nhiên vé đưa cho bạn không cho phép bạn đi qua rào chắn tự động, mà bạn vẫn cần phải trình vé Japan Rail Pass ở rào chắn có nhân viên trực để lên tàu.
Nếu không có Railway Pass thì bạn sẽ phải mất một khoản phí nhỏ, vì thế vé không đặt chỗ trước có lẽ là tốt hơn vé đặt trước, đặc biệt nếu bạn lên tàu ở Tokyo hoặc một bến đầu nào đó khi các chỗ ngồi vẫn còn trống khá nhiều.
Khách nước ngoài có thể đặt trước chỗ ngồi trên tàu JR East trên mạng, ngôn ngữ Tiếng Anh, ở website JR East Shinkansen Reservation. Website này cho phép những hành khách thông thường cũng như những hành khác có Rail Pass đặt chỗ trước trên tàu JR East chạy trên các tuyến tàu Shinkanken và Limited Express. Tuy nhiên, nó không cho phép bạn đặt trước chỗ trên tuyến Tokaido, San’yo hay Kyushu Shinkansen vì những tuyến này được điều hành bởi công ty khác. Đặt chỗ trước có thể thực hiện ở bất cứ đâu trong vòng từ một tháng đến 3 ngày trước ngày khởi hành, và bạn phải nhận vé ở quầy vé JR East trước 9h tối vào ngày trước ngày khởi hành. Thêm nữa, giá vé cơ bản KHÔNG bao gồm phí đặt chỗ, trừ khi bạn có rail pass còn hiệu lực. Một lợi thế của website đó là bạn có thể đặt chỗ trước cho chuyến tàu cao tốc Narita Express đi từ Tokyo đến Sân bay Narita.

Tàu tư nhân

Nếu có thể thì đường sắt tư nhân thường rẻ hơn JR với cùng một hành trình. Tuy nhiên không phải lúc nào cũng vậy vì chuyển tàu từ mạng lưới này sang mạng lưới khác sẽ làm giá sẽ tăng lên. Phần lớn đường sắt tư nhân đều nối với những chuỗi cửa hàng bách hóa có cùng tên (Ví dụ Tokyu ở Tokyo) và đã đảm nhiệm rất tốt nhiệm vụ vận chuyển hành khách ở những vùng ngoại ô các thành phố lớn. Đường tàu tư nhân có thể sẽ phân loại các hạng dịch vụ khác với ở phía trên, đồng thời một số hãng cũng cung cấp dịch vụ cao tốc mà không tính thêm phí.
Kobe, Kyoto, Nagoya, Osaka, Sapporo, Sendai, Fukuoka, Tokyo và Yokohama cũng có dịch vụ tàu điện ngầm. Để ngắm cảnh trong một thành phố, nhiều hãng cung cấp one-day pass (vé 1 ngày) với giá khoảng từ ¥500 đến ¥1000 dành cho người lớn. Tokyo cũng có một số loại vé ngày dùng cho một số tuyến tàu điện ngầm. Vé tàu điện ngầm Tokyo trọn gói (không bao gồm tuyến JR Yamanote) có giá là ¥1000.

Khoang tàu nữ

Để bảo đảm sự an toàn dành cho hành khách nữ, nhiều chuyến tàu tư nhân và cả JR có một khoang chỉ dành cho phụ nữ vào giờ cao điểm buổi sáng và tối. Những khoang này được phân biệt bằng những tấm dán đặc biệt trên tàu và trên sân ga, đồng thời ghi luôn cả thời gian những toa này dành cho phụ nữ. Một số tàu cao tốc giới hạn được vận hành bởi JR West đi đến và xuất phát từ vùng Kansai cũng dành những ghế ngồi đặc biệt dành cho phụ nữ có con nhỏ. Bạn sẽ vẫn thấy đàn ông ngồi ở những ghế này, nhưng họ sẽ nhường chỗ ngay khi được yêu cầu. Thông thường, những khoang cuối hoặc khoang đầu là những khoang chỉ dành cho phụ nữ trong giờ cao điểm buổi sáng.

Đi tàu qua đêm

Những tàu đi qua đêm ở Nhật có thêm chữ shindai (寝台) ở trước tên, nhưng thường được biết đến nhiều hơn với cái tên Blue Trains vì màu xanh là màu của khoang nằm. Những tàu này từng là biểu tượng của cả nước Nhật. Rất nhiều tàu chạy thường xuyên, đưa người dân Nhật đến nhiều nơi trên cả nước một cách đúng giờ và hiệu quả. Tuy nhiên, cùng với sự xuống cấp của trang thiết bị tàu cùng sự tiện lợi và chi phí thấp của các loại phương tiện giao thông khác (Ví dụ tàu Shinkansen và các loại xe bus chạy xuyên đêm), những chiếc tàu chạy qua đêm đã dần dần phải ngừng hoạt động.
Đến năm 2010, chỉ những chuyến tàu chạy thường xuyên sau đây vẫn còn hoạt động:
• Tàu nằm cao cấp Cassiopeia, Tokyo – Hakodate – Sapporo
• Hokutosei, Tokyo – Hakodate- Sapporo
• Akebono, Tokyo – Akita – Aomori
• Tàu nằm cao cấp Sunrise Seto, Tokyo – Okayama – Takamatsu (trong mùa cao điểm sẽ tiếp tục đi tới Matsuyama)
• Tàu nằm cao cấp Sunrise Izumo, Tokyo – Okayama – Kurashiki – Izumo
• Tàu nằm cao cấp Twilight Express, Osaka – Kyoto – Sapporo
• Nihonkai, Osaka – Kyoto – Aomori
Những tàu sau không phải tàu shindai những vẫn chạy qua đêm:
• Hamanasu, Aomori-Sapporo
• Kitaguni, Osaka – Kyoto – Niigata

Đối với phần lớn những tàu này, có ba loại phí riêng biệt cần phải trả: Phí cơ bản cùng phí cao tốc giới hạn, đều được tính dựa trên khoảng cách, và phí giường ngủ có giá cố định cho toàn bộ chuyến đi. Chỗ ngủ thì có các loại từ khoảng trống để trải nệm, nơi bạn nằm ngay trên sàn – cho đến những toa tàu nhiều giường hoặc những phòng riêng có phòng tắm và toilet. Japan Rail Pass sẽ chỉ được tính cho giá vé cơ bản: nếu bạn ngủ trên giường tầng hoặc trong phòng riêng thì bạn sẽ phải trả thêm phí phòng và phí cao tốc giới hạn. Một vài tàu sẽ có những chỗ ngồi hoặc chỗ trải nệm được tính hoàn toàn vào Rail Pass. Trên một vài chuyến tàu chạy trên các đường tàu không thuộc JR, phí cơ bản và phí cao tốc giới hạn cũng sẽ phải trả cho chặng đường đó.

Một số tàu chạy qua đêm sẽ được bổ sung trong những đợt cao điểm, ví dụ như vào Tuần lễ Vàng, Năm Mới và những tháng hè. Trong số những tàu này có chuyến tàu rất phổ biến Moonlight Nagara chạy giữa Tokyo và Ogaki (nằm giữa Nogoya và Kyoto). Moonlight Nagara cũng như một số chuyến tàu được bổ sung thêm khác là tàu chạy nhanh (Rapid train) có ghế ngồi thường. Vì thế, những tàu này có thể dùng vé Seishun 18 và có xu hướng rất đông.

Có một vài bất lợi khi đi tàu buổi đêm. Trong hầu hết các trường hợp bạn sẽ không thể đặt tàu trước cho đến khi bạn đã đến Nhật Bản, và đến lúc đó thì vé có thể đã bị bán hế rồi (trừ khi có một người bạn Nhật giúp bạn mua vé trước). Một số chuyến tàu đêm dễ bị hủy vào ngày khởi hành nếu có dự đoán thời tiết xấu. Ví dụ, những tàu chạy dọc bờ biển Nhật Bản như Twilight Express, Nihonkai và Akebono là những tàu dễ bị hủy nhất nếu có dự báo tuyết dày hay gió lớn.
Một lựa chọn để thay thế cho đi tàu đêm là đi bằng xe bus (xem thêm bên dưới) – nhưng nếu bạn có Japan Rail Pass thì sẽ có một cách khác nữa để đi qua đêm – cách này khá là dễ. Cách làm là chia nhỏ chuyến đi của bạn, dừng ở bến gần điểm đến của bạn nhất và nghỉ ở một khách sạn giá rẻ gần đó. Buổi sáng, bắt chuyến tàu khác đến điểm đến cuối cùng và kết thúc hành trình. Rail Pass sẽ trả cho chuyến đi tàu của bạn, vì vậy nhiệm vụ duy nhất của bạn là trả tiền khách sạn. Nếu bạn có thể tìm được chỗ ở tại một thành phố nhỏ, bạn sẽ chỉ phải trả ít hơn so với những chỗ ở tại các thành phố lớn như Tokyo, chưa kể bạn sẽ có giường, phòng tắm và toilet riêng. Những nhà trọ Toyoko Inn đang mọc lên như nấm trên khắp nước Nhật – phần lớn đều gần ga tàu- là một ví dụ điển hình trong số đó.
Nếu lên kế hoạch và nghiên cứu cẩn thận, bạn có thể tìm được hành trình phù hợp nhất với bạn. Ví dụ, sử dụng tàu Shinkansen bạn có thể ngủ ở Hamamatsu trên đường từ Tokyo đến Kyoto, hoặc ở Himeji trên đường từ Tokyo đến Hiroshima. Đối với những chuyến đi về hướng Bắc từ Tokyo đến Hokkaido, bạn có thể dừng chân nghỉ ở Aomori.

Nếu bạn có thêm tiền thì hãy thử xem xét việc gửi một số hành lý của bạn đến điểm đến với dịch vụ vận chuyển hành lý, như vậy sẽ giúp chuyến đi thuận tiện hơn.